Downstream – Produkcja

Strategia na lata 2014-2017 zakłada dalszą poprawę doskonałości operacyjnej w PKN ORLEN.

Otoczenie rynkowe

Nadpodaż mocy produkcyjnych, spowolnienie gospodarcze oraz polityka klimatyczna w Unii Europejskiej, a także rozwój nowych mocy produkcyjnych w USA, Bliskim Wschodzie i Azji i rewolucja łupkowa w USA stanowią największe wyzwania dla sektora downstream w Europie.

Istotnym czynnikiem wywierającym presję na europejski sektor dowstream jest nadpodaż mocy rafineryjnych w Europie, która w stosunku do popytu na paliwa, jest szacowana na ponad 10 proc. Wykorzystanie mocy produkcyjnych w Europie w 2014 roku utrzymywało się na niskim poziomie a w latach kolejnych spodziewane jest jego dalsze obniżenie. W latach 2010-2014 zamknięto 21 rafinerii, których łączna moc przerobu wynosiła około 2 mln bbl/dzień. Pomimo poprawy otoczenia makroekonomicznego w II połowie 2014 roku zmiany strukturalne na rynku paliw, związane z utratą możliwości eksportu nadwyżek benzyn na rynek amerykański oraz z rosnącą konkurencją producentów paliw z Rosji i Bliskiego Wschodu, mogą spowodować zamknięcia kolejnych rafinerii zajmujących się przerobem ropy Brent, nastawionych na produkcję benzyny, niezintegrowanych z petrochemią czy z biznesem detalicznym i nie posiadających przewag logistycznych.

Ewolucja sektora rafineryjnego w Europie

Ewolucja sektora rafineryjnego w Europie

Źródło: Wood Mackenzie

Na poziom wykorzystania mocy przerobowych w Europie wpływa konkurencja ze strony rafinerii na Bliskim Wschodzie, produkujących na eksport oraz rafinerii w USA, których pozycja uległa poprawie w efekcie tzw. rewolucji łupkowej.

Prognozowana zmiana dostępnych mocy przerobowych rafinerii wg regionów w latach 2013-2020 [mln bbl/dzień]

Prognozowana zmiana dostępnych mocy przerobowych rafinerii

Źródło: IHS CERA, Wood Mackenzie.

Coraz bardziej widoczna jest polityka producentów ropy, w tym Rosji, zmierzająca do wytwarzania większej ilości produktów przetworzonych w miejsce sprzedaży surowca.

Kompleksowość przerobu rafineryjnego – ekwiwalent FCC 1) w latach 2013-2020 [proc. mocy rafineryjnych].

Wykres: Kompleksowość przerobu rafineryjnego – ekwiwalent FCC 1) w latach 2013-2020 [% mocy rafineryjnych].

1) Ekwiwalent FCC - łączna moc wszystkich jednostek konwersyjnych.

Źródło: IHS CERA, Wood Mackenzie.

Moce przerobowe w Rosji w latach 2012-2020 [mln bbl/d].

Wykres: Moce przerobowe w Rosji w latach 2012-2020 [mln bbl/d].

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IEA, JBC Energy, IHS CERA.

Ze względu na przyrost mocy przerobowych w Rosji, rośnie eksport rosyjskich paliw. Szacuje się, że moce rafineryjne w Rosji do 2020 roku wzrosną o około 15 mln ton rocznie względem roku 2012. Ponadto znaczna część dostępnych obecnie na tym rynku mocy zostanie unowocześniona poprzez modernizacje rafinerii, polegające na rozbudowie mocy odsiarczania oraz na budowie nowych mocy konwersji. W 2013 roku w Rosji oddano 5 nowych instalacji odsiarczania o mocy 140 tys. bbl/d. W 2014 roku przybyło kolejne 100 tys. bbl/d mocy konwersyjnych z czego 70 tys. bbl/d to instalacje wykorzystywane do produkcji oleju napędowego.

W rezultacie rosyjski eksport netto benzyn i ON do 2020 roku wzrośnie o 16 proc. co oznacza wzrost eksportu oleju napędowego o około 7 mln ton rocznie oraz benzyn o około 4 mln ton rocznie.

Eksport paliw z Rosji w latach 2012-2020 [mln bbl/d].

Wykres: Eksport paliw z Rosji w latach 2012-2020 [mln bbl/d].

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IEA, JBC Energy, IHS CERA.

Dodatkowo, za sprawą zwiększonej produkcji węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w USA, Europa praktycznie straciła możliwość eksportu nadwyżek benzyny na rynek amerykański.

Produkcja i import ropy w USA w latach 1998-2014 mln [bbl/d].

Wykres: Produkcja i import ropy w USA w latach 1998-2014 mln [bbl/d].

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Natixis.

Eksport paliw z USA w latach 2002-2014 [tys. bbl/d].

Wykres: Eksport paliw z USA w latach 2002-2014 [tys. bbl/d].

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Natixis.

Wzrost produkcji i eksport paliw z USA powodują erozję marży rafineryjnej w Europie. Nadprodukcja benzyn w Europie staje się coraz bardziej dotkliwa z uwagi na mniejsze możliwości zbytu na tradycyjnych rynkach eksportu, ze względu na rosnące nadwyżki w Ameryce Północnej i Rosji, a także zmniejszający się deficyt na Bliskim Wschodzie.

Zmiany w obszarze produkcji petrochemicznej mają charakter globalny. Największe wyzwanie sektora downstream w Europie stanowi rozwój nowych mocy produkcyjnych w USA i na Bliskim Wschodzie oraz w Azji. Ze względu na rekordowo niskie ceny gazu ziemnego, dzięki rewolucji gazowej w Ameryce Północnej, koszty produkcji petrochemikaliów spadły niemal do poziomu kosztów ich wytwarzania w krajach Bliskiego Wschodu. Największymi rynkami zbytu dla produktów petrochemicznych, ze względu na dynamiczny rozwój gospodarczy, są natomiast rynki azjatyckie. W tych regionach przewidywany jest największy wzrost mocy produkcyjnych w nadchodzących latach.

Średnia roczna wzrostu mocy produkcyjnych w podziale na regiony w latach 2012-2017 [proc.].

Wykres: Średnia roczna wzrostu mocy produkcyjnych w podziale na regiony w latach 2012-2017 [%].

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Roland Berger.

Niskie ceny gazu w Ameryce Północnej w ciągu ostatnich 8 lat pozwoliły na zwiększenie podaży etylenu wytwarzanego przy niższych kosztach niż w Europie, gdzie produkcja oparta jest na ropie naftowej. Ostatnią instalację olefin zbudowano w Europie w połowie lat 90, a średnia wielkość instalacji europejskich jest dużo mniejsza w porównaniu do nowobudowanych zakładów na Bliskim Wschodzie. Ponad 30 proc. instalacji, spośród istniejących 43, w najbliższym czasie stanie się nierentowne, a presję na koszty producentów europejskich wywołują pogłębiające się obostrzenia dotyczące ochrony środowiska, w tym emisji CO2.

Trudna sytuacja europejskich producentów petrochemicznych wpłynęła na pogorszenie ich wyników finansowych w porównaniu do producentów z innych regionów. Wśród producentów europejskich występuje duże zróżnicowanie potencjału osiągania korzyści ekonomicznych – główne czynniki to skala działalności, zintegrowanie z rafinerią, dostęp do tańszych surowców, lokalizacja, technologia, a także wiek instalacji. Firmy posiadające instalacje oparte na wsadach benzynowych modyfikują swoją produkcję w kierunku większego wykorzystania lżejszych mieszanek LPG. Będzie to prowadzić do wzrostu udziału propanu i etanu we wsadach do produkcji etylenu mimo przewidywanego spadku ogólnej produkcji etylenu w Europie. Główne dźwignie poprawy sytuacji producentów w Europie to maksymalizacja wartości aktywów oraz restrukturyzacja zakładów. Programy redukcji kosztów, zapasów oraz poprawy marży mogą zapewnić potencjalne korzyści od 60-150 USD/t. Duże znaczenie ma również integracja Upstream oraz Downstream, która uruchamia potencjał poprawy efektywności operacyjnej poprzez integrację strumieni produkcyjnych oraz zwiększenie elastyczności produkcji, co może zapewnić potencjalne korzyści na poziomie 20-40 USD/t. Wśród działań optymalizacyjnych możliwa jest również poprawa polityki cenowej i portfolio produktowego, optymalizacja zarządzania kanałami sprzedaży oraz strategie dla różnych grup klientów i regionów sprzedaży. Dodatkowo na działalność firm z sektora naftowego wpływają rosnące unijne wymagania dotyczące produkcji biopaliw czy ograniczenia emisji dwutlenku węgla. Dostosowanie procesów produkcyjnych do prawa wspólnotowego w zakresie udziału biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw zużywanych w transporcie, wysokie kary za brak realizacji wyznaczonych poziomów, czy zniesienie ulg podatkowych związanych z wykorzystywaniem biokomponentów i biopaliw przy produkcji paliw w znaczący sposób wpływają na koszty funkcjonowania koncernów naftowych w Europie. Rygorystyczne przepisy prawne dotyczące ochrony środowiska oraz emisji gazów cieplarnianych wpływają na pogorszenie konkurencyjności europejskich rafinerii w stosunku do przedsiębiorstw z Chin i Indii czy USA.

Rodzaje rafinerii funkcjonujących w Europie ORLEN

Aktywa Segmentu w 2014 roku

W 2014 roku Grupa ORLEN prowadziła hurtową sprzedaż produktów rafineryjnych na terenie Polski, Czech, Niemiec, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii i Ukrainy oraz drogą morską do terminali przeładunkowych Europy Zachodniej.

Grupa ORLEN zarządza aktywami rafineryjno - petrochemicznymi zlokalizowanymi w Polsce, na Litwie oraz w Republice Czeskiej i jest liderem produkcji paliw w tych krajach. Głównymi produktami handlowymi Grupy ORLEN w obszarze rafineryjnym są: benzyna, olej napędowy, lekki olej opałowy, paliwo Jet A-1, LPG oraz ciężki olej opałowy.

Zakład produkcyjny w Płocku według rankingu firmy Wood Mackenzie został sklasyfikowany jako tzw. Super-Site, czyli rafineria o strategicznym znaczeniu, która charakteryzuje się dużą głębokością przerobu ropy naftowej, zintegrowaną z działalnością petrochemiczną i generującą wysokie marże. Dostawy ropy realizowane są głównie rurociągiem „Przyjaźń” oraz drogą morską przy wykorzystaniu rurociągu Gdańsk-Płock. W obszarze produkcji petrochemicznej kluczowa instalacja Olefin posiada maksymalne moce wytwórcze około 700 tys. ton etylenu i około 380 tys. ton propylenu. Produkowane monomery stanowią wsad do produkcji polimerów w BOP oraz na instalację PCW w Grupie ANWIL. PKN ORLEN posiada również nowoczesny Kompleks PX/PTA, którego moce produkcyjne wynoszą 400 tys. ton paraksylenu, co pozwala na wytworzenie 600 tys. ton kwasu tereftalowego.

Polskie rafinerie PKN ORLEN zlokalizowane na południu Polski (Trzebinia, Jedlicze) specjalizują się w magazynowaniu i dystrybucji paliw, a także w produkcji biokomponentów, baz olejowych, olejów opałowych oraz regeneracji olejów przepracowanych. Na początku 2015 roku rafinerie zostały połączone w jedną spółkę o nazwie ORLEN Południe.

Drugim co do wielkości zakładem produkcyjnym w Grupie ORLEN i zarazem jedynym zlokalizowanym w regionie państw bałtyckich (Litwa, Łotwa i Estonia) jest rafineria należąca do ORLEN Lietuva. Jej moce produkcyjne znacznie przewyższają zapotrzebowanie lokalnego rynku, co wymusza kierowanie części produktów na rynki europejskie drogą morską.

Programy poprawy efektywności w Grupie ORLEN Lietuva obejmują przede wszystkim pogłębienie przerobu ropy naftowej i osiągnięciu wyższych uzysków paliw oraz zmniejszeniu energochłonności procesów produkcyjnych.

Przerób ropy naftowej w Grupie Unipetrol jest realizowany przez rafinerie w Kralupach i Litvinovie. Zwiększenie udziału w spółce Česka Rafinerska a.s. na mocy zawartej z Shell umowy w 2013 roku pozwoliło od I kwartału 2014 roku na zwiększenie zdolności przerobowych rafinerii Grupy Unipetrol do poziomu 5,9 mln t/rok. Główne źródło zaopatrzenia w surowiec do produkcji stanowią: południowy odcinek rurociągu „Przyjaźń” dla rafinerii w Litvinovie oraz rurociągi TAL i IKL dla rafinerii w Kralupach. Rafineria w Litvinovie może być również zaopatrywana w surowiec przy wykorzystaniu rurociągu TAL i IKL. Kontynuując proces konsolidacji aktywów rafineryjnych, w 2014 roku Unipetrol przejął od włoskiego koncernu ENI 32,4 proc. udziałów w Česka Rafinerska. W marcu 2015 roku Unipetrol uzyskał prawomocną decyzję czeskiego Urzędu Antymonopolowego. Po sfinalizowaniu transakcji Unipetrol stanie się jedynym udziałowcem spółki Česka Rafinerska.

Grupa ANWIL jest jednym z największych przedsiębiorstw chemicznych w Europie Środkowej, jedynym wytwórcą polichlorku winylu (PCW) w Polsce i Republice Czeskiej, jak i jednym z głównych producentów wodorotlenku sodu i nawozów sztucznych w Polsce. Potencjał produkcyjny Grupy ANWIL wynosi 1 160 tys. ton/rok nawozów azotowych, około 560 tys. ton/rok PCW i granulatów, około 360 tys. ton/rok wodorotlenku sodu oraz około 50 tys. ton/rok kaprolaktamu.

Grupa Basell Orlen Polyolefins (BOP) posiada instalacje o łącznych mocach wytwórczych na poziomie 820 tys. ton, w tym: 320 tys. ton polietylenu wysokiej gęstości („HDPE”) i 100 tys. ton polietylenu niskiej gęstości („LDPE”) oraz 400 tys. ton polipropylenu. Produkty BOP są dystrybuowane zarówno w kraju, jak i na rynkach zagranicznych.